در حالی که گزارشها از اختلالات پراکنده در سطح کشور حکایت داشت، دادههای جدید و تکاندهنده رادارهای جهانی نظیر «نتبلاکس» و «کلودفلر» نشان میدهد که استان کرمانشاه وارد فاز «خاموشی کامل دیجیتال» شده است. این وضعیت که از اواسط دیماه آغاز و تا بهمن ۱۴۰۴ با شدت ادامه یافته، با یک پدیده فنی خاص یعنی حذف سیستماتیک پروتکل IPv6 همراه شده است که عملاً دسترسی کاربران موبایل و بسیاری از ابزارهای گریز از محدودیت را به بنبست کشانده است.
در این گزارش اختصاصی در تکنیوز، ابعاد فنی این انسداد بیسابقه را بررسی میکنیم.
۱. کرمانشاه؛ اولین استانی که به طور کامل از نقشه اینترنت محو شد
طبق نمودارهای منتشر شده توسط رادار کلادفلر، اتصال شبکه در استان کرمانشاه (تحت پوشش شرکت مخابرات ایران – AS58224) به وضعیت صفر درصد رسیده است.
-
تفاوت با اختلال عادی: برخلاف کندی یا افت سرعت، در کرمانشاه شاهد قطع کامل ترافیک خروجی و ورودی هستیم. این یعنی حتی با استفاده از قویترین ابزارهای عبور از فیلترینگ نیز امکان برقراری ارتباط وجود ندارد؛ چرا که مسیرهای دسترسی (Routing) در سطح استانی مسدود شدهاند.
۲. حذف IPv6؛ ضربه مهلک به اینترنت همراه
یکی از پیچیدهترین بخشهای این خاموشی، کاهش ۹۸.۵ درصدی ترافیک مبتنی بر IPv6 است. در حالی که اینترنت مدرن و زیرساختهای نسل جدید (بهویژه شبکه 5G و 4G) بر پایه این پروتکل بنا شدهاند، حذف ناگهانی آن پیامدهای زیر را داشته است:
-
از کار افتادن اپلیکیشنها: بسیاری از پیامرسانها و پلتفرمهای مدرن برای مسیریابی سریع از IPv6 استفاده میکنند. حذف این پروتکل باعث شده تا اپلیکیشنها در وضعیت «Loading» دائمی باقی بمانند.
-
فلج شدن ابزارهای گریز از سانسور: بخش بزرگی از فیلترشکنهای نوین که بر پایه تونلسازی IPv6 فعالیت میکردند، با این تغییر زیرساختی به طور کامل از کار افتادهاند.
-
سقوط سهم ترافیک: سهم ترافیک انسانی IPv6 در ایران از حدود ۱۲ درصد به کمتر از ۱.۸ درصد سقوط کرده است که نشاندهنده یک «دستکاری عامدانه در سطح هسته شبکه» (Control-plane event) است.
۳. تحلیل فنی؛ چرا IPv6 هدف قرار گرفت؟
تحلیلگران فنی تکنیوز معتقدند هدف از حذف IPv6، ایجاد یک محدودیت لایهبندی شده و دقیق است. از آنجایی که نظارت و فیلترینگ بر روی پروتکل قدیمی IPv4 سادهتر و تکاملیافتهتر است، اجبار شبکه به بازگشت به IPv4 به نهادهای ناظر اجازه میدهد تا با دقت بیشتری ترافیک کاربران را رصد و مسدود کنند. رادار کلادفلر تأکید کرده که این افت ترافیک ناشی از خرابی فیزیکی نیست، بلکه به دلیل «پس گرفتن اعلامیههای BGP» توسط اپراتورهای ایرانی است.
۴. پیامدهای اقتصادی و اجتماعی در غرب کشور
قطع کامل اینترنت در کرمانشاه، زندگی روزمره و کسبوکارهای این استان را با بحرانی جدی روبرو کرده است:
-
تعطیلی خدمات آنلاین: تمامی صرافیهای دیجیتال، فروشگاههای اینترنتی و حتی سیستمهای نوبتدهی آنلاین در این استان از کار افتادهاند.
-
اختلال در خدمات آموزشی: دانشجویان دانشگاههای کرمانشاه که در حال گذراندن امتحانات پایانترم یا ارسال پروژههای خود بودند، با بنبست کامل روبرو شدهاند.
-
سندروم جستوجوی بیحاصل: گزارشهای میدانی از شیوع ناامیدی و اضطراب در میان کاربران کرمانشاهی حکایت دارد که ساعتها صرف تلاش برای اتصال به اینترنتی میکنند که از مبدأ قطع شده است.
۵. وضعیت سایر مناطق؛ دومینوی خاموشی در راه است؟
اگرچه کرمانشاه پیشقراول این خاموشی بوده، اما دادههای نتبلاکس نشان میدهد که بخشهایی از تهران، اصفهان و شیراز نیز با اختلالات مشابه در لایه IPv6 مواجه شدهاند. کارشناسان هشدار میدهند که این مدل از قطع اینترنت (حذف پروتکلهای مدرن) میتواند به عنوان یک الگوی جدید برای «مدیریت متمرکز شبکه» در سایر استانها نیز پیادهسازی شود.
