در حالی که جامعه از شوک قطع سراسری اینترنت بینالملل در ۱۸ دیماه ۱۴۰۴ خارج نشده بود، گزارشهای میدانی و تحلیلهای فنی در تکنیوز نشان داد که لایههای ارتباطی سنتی یعنی پیامک (SMS) و تماس تلفنی نیز وارد فاز اختلال سیستماتیک شدهاند. این اتفاق که از ۱۹ دیماه به اوج خود رسید، یکی از تاریکترین دوران تاریخ ارتباطات کشور را رقم زد؛ جایی که حتی سادهترین ابزارهای جایگزین برای تماس با خانواده یا دریافت کدهای تایید (OTP) نیز از کار افتادند.
۱. توالی بحران؛ وقتی پیامکها هم به مقصد نرسیدند
اختلال در شبکه موبایل از ساعات پایانی پنجشنبه ۱۸ دیماه همزمان با قطع اینترنت آغاز شد، اما از ظهر روز جمعه ۱۹ دی ۱۴۰۴، سرویس پیامک در تهران و بسیاری از کلانشهرها به طور کامل مسدود شد.
-
بحران کدهای تایید (OTP): بزرگترین ضربه این اختلال، غیرممکن شدن ورود به حسابهای کاربری بود. از آنجا که اکثر پلتفرمها (حتی اپلیکیشنهای داخلی مثل آپ، تپسی و بانکها) برای ورود به کد پیامکی نیاز دارند، کاربران عملاً پشت درهای بسته ماندند.
-
توقف کامل پیامرسانهای داخلی: برخلاف دفعات پیشین، این بار حتی پیامرسانهایی نظیر «بله» و «ایتا» نیز به دلیل اختلال در زیرساختهای پیامکی (برای لاگین) و پهنای باند داخلی، با قطعی روبرو شدند.
۲. اختلال در تماسهای تلفنی؛ مسدودسازی شمارههای بینالمللی
گزارشهای دریافتی از کاربران در تکنیوز حاکی از آن بود که برقراری تماس با خارج از کشور (International Calls) با کدهای بینالمللی با شکست مواجه میشد.
-
تماسهای ورودی: ایرانیان خارج از کشور گزارش دادند که در زمان شمارهگیری کدهای ایران، با بوق اشغال ممتد یا پیغام «در دسترس نیست» روبرو میشوند.
-
تلفنهای ثابت: این اختلال حتی به شبکه تلفن ثابت نیز سرایت کرد و در برخی مناطق، تماسهای بیناستانی نیز با تأخیر و افت کیفیت شدید صدا همراه بود.
۳. بیانیه وزارت ارتباطات و نهادهای امنیتی
پس از ساعتها سکوت، وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات در اطلاعیهای اعلام کرد که محدودیتهای ایجاد شده در بخش پیامک و تماس، بنا به دستور نهادهای امنیتی و برای جلوگیری از «سازماندهی ناامنیها» اعمال شده است.
سخنگوی دولت در آن مقطع تأکید کرد: «حفظ امنیت شهروندان بر هر موضوع دیگری اولویت دارد و محدودیتهای ارتباطی، تدبیری موقت برای مدیریت شرایط ویژه کشور است.»
۴. روند رفع محدودیتها (گاهشمار بازگشت به وضعیت عادی)
بر اساس رصد لحظهای تحریریه تکنیوز، روند بازگشت ارتباطات به صورت پلهپله و بسیار کند انجام شد:
-
۲۷ دی ۱۴۰۴: پس از ۱۰ روز قطعی کامل، ارسال پیامک برای برخی اپراتورها فعال شد، اما همچنان ارسال پیامهای حاوی «لینک» مسدود بود.
-
۳۰ دی ۱۴۰۴: امکان ارسال پیام در پیامرسانهای داخلی (بله، ایتا و روبیکا) به طور کامل برقرار شد.
-
۹ بهمن ۱۴۰۴: محدودیت دریافت پیامک ورود (کد تایید) برای پلتفرمهای بینالمللی نظیر تلگرام و واتساپ پس از سه هفته مسدودیت، سرانجام رفع شد.
۵. تحلیل تکنیوز؛ درسهایی از بحران دیماه
این حادثه ثابت کرد که زیرساختهای ارتباطی کشور تا چه اندازه به یکدیگر گره خوردهاند. از کار افتادن پیامک نه تنها یک ابزار چت ساده را حذف کرد، بلکه کل چرخه خدمات بانکی و اداری کشور را که وابسته به رمزهای یکبار مصرف بود، فلج نمود. این سطح از اختلال، لزوم بازنگری در طراحی سیستمهای تایید هویت و جداسازی سرویسهای حیاتی از لایههای امنیتی شبکه را بیش از پیش نمایان ساخت.
