در حالی که ایران رکورد ۶۶ روز اختلال و قطع گسترده اینترنت بینالملل را در ۱۵ اردیبهشت ۱۴۰۵ ثبت کرده است، گروهی از نمایندگان مجلس شورای اسلامی از ارائه طرحی خبر دادهاند که به ادعای آنها، «پایانی بر خاموشیهای مطلق دیجیتال» خواهد بود. طبق گزارشهای اختصاصی رسیده به تکنیوز، این طرح بر پایه جایگزینی فیلترینگ لایهای و هوشمند به جای قطع فیزیکی پهنای باند استوار است.
در ادامه، ابعاد فنی و حقوقی این پیشنهاد جنجالی را بررسی میکنیم.
۱. صورتمسئله؛ خسارات جبرانناپذیر قطع کامل
نمایندگان موافق این طرح استدلال میکنند که قطع کامل اینترنت در دو ماه اخیر (اسفند ۱۴۰۴ و فروردین ۱۴۰۵) نهتنها امنیت را به طور کامل تأمین نکرده، بلکه باعث بروز خساراتی شده است که از خود بحران بزرگتر بودهاند:
-
فلج شدن خدمات دولتی: وابستگی بسیاری از سامانههای «شبکه ملی اطلاعات» به کتابخانهها و APIهای جهانی.
-
نابودی اعتماد سرمایهگذار: خروج گسترده استارتاپها از چرخه اقتصادی کشور.
۲. راهکار پیشنهادی؛ فیلترینگ به جای قطع برق (Kill Switch)
در این طرح، به جای استفاده از دکمه قطع کلی اینترنت (Kill Switch) در دیتاسنترها، سیستمهای DPI (بازرسی عمیق بسته) تقویت میشوند تا:
-
ترافیک امن: وبسایتهای بانکی، آموزشی، خدماتی و پلتفرمهای تایید شده خارجی (مانند ابزارهای پژوهشی) حتی در زمان اوج بحران باز بمانند.
-
فیلترینگ لحظهای: تنها پلتفرمها یا پروتکلهای خاصی که در لحظه بحران برای سازماندهی یا جاسوسی استفاده میشوند، محدود شوند.
-
دسترسی طبقاتی: جایگزینی مکانیزم «اینترنت پرو» (Internet Pro) به عنوان یک استاندارد برای فعالان اقتصادی و اساتید دانشگاه در زمانهای اضطرار.
۳. چالشهای فنی و امنیتی
کارشناسان فناوری در تکنیوز بر این باورند که اجرای این طرح با موانع جدی روبروست:
-
هزینه زیرساخت: پیادهسازی سیستم فیلترینگ لایهای که بتواند ترافیک حجیم ایران را بدون کندی (Latency) پردازش کند، نیازمند تجهیزات پیشرفتهای است که تأمین آنها در شرایط فعلی دشوار است.
-
نفوذپذیری: منتقدان معتقدند فیلترینگ هوشمند همواره راه دور زدن دارد و در شرایط جنگی، نهادهای امنیتی ریسک باز گذاشتن حتی یک روزنه را نمیپذیرند.
۴. تحلیل تکنیوز؛ اینترنت به مثابه خدمات عمومی (Utilities)
این حرکت مجلس نشاندهنده تغییر نگاه بخشی از حاکمیت به اینترنت است. پذیرش این واقعیت که اینترنت مانند «برق و آب» یک خدمت عمومی غیرقابل قطع است، گام مثبتی محسوب میشود. با این حال، خطر «اینترنت طبقاتی» در این طرح پررنگ است؛ جایی که دسترسی به شبکه جهانی بر اساس «شغل و رتبه اجتماعی» تعریف میشود و نه به عنوان یک حق شهروندی.
جدول مقایسهای وضعیت اینترنت (فعلی vs طرح پیشنهادی)
| ویژگی | وضعیت فعلی (خاموشی دیجیتال) | طرح پیشنهادی مجلس (مدیریت لایهای) |
| نوع محدودیت | قطع کامل پهنای باند بینالملل | فیلترینگ شدید روی پلتفرمهای خاص |
| دسترسی به سایتهای علمی | غیرممکن (بدون فیلترشکن اختصاصی) | آزاد در لیستهای سفید (Whitelist) |
| وضعیت کسبوکارهای آنلاین | تعطیلی کامل یا افت ۹۰ درصدی | فعالیت محدود در بستر شبکه ملی |
| تأثیر امنیتی | حداکثری (از دید نهادهای ناظر) | متوسط (نیازمند پایش مستمر ترافیک) |
