در اواخر خردادماه ۱۴۰۴، کاربران ایرانی با یکی از گستردهترین و طولانیترین دورههای قطع اینترنت بینالملل در تاریخ کشور روبرو شدند. این اتفاق که از عصر روز چهارشنبه ۲۸ خرداد ۱۴۰۴ آغاز شد، فراتر از یک اختلال ساده بود و طبق دادههای رادارهای جهانی نظیر «نتبلاکس» و «کلودفلر»، اتصال ایران به شبکه جهانی را در ساعات اولیه به نزدیک به صفر رساند. در این گزارش اختصاصی در تکنیوز، تمام ابعاد فنی، بیانیههای دولتی و خسارات وارده را بررسی میکنیم.
۱. آغاز بحران؛ ترافیک بینالملل به صفر رسید
بررسیهای میدانی نشان داد که از حوالی ساعت ۱۶:۳۰ روز ۲۸ خرداد، دسترسی به تمامی پلتفرمهای خارجی، موتورهای جستجو و ابزارهای ارتباطی بینالمللی قطع شد. در این بازه، تنها سایتهای میزبانی شده در داخل کشور (شبکه ملی اطلاعات) در دسترس بودند.
مشخصات فنی قطعی:
-
فلج شدن IPv4 و IPv6: رادار کلودفلر نشان داد که فضای آدرسدهی ایران به طور ناگهانی سقوط کرد.
-
ناپایداری اینترنت همراه: برخلاف دفعات پیشین، حتی اینترنتهای ثابت (ADSL و فیبر نوری) نیز در روزهای اول به شدت محدود شدند.
۲. روایت رسمی؛ از حملات سایبری تا «شرایط خاص»
وزارت ارتباطات و نهادهای امنیتی در بیانیههای جداگانه، دلایل متفاوتی را برای این قطعی عنوان کردند که در تکنیوز به آنها پرداختهایم:
-
حملات سایبری گسترده: پلیس فتا و فرماندهی امنیت سایبری اعلام کردند که زیرساختهای حیاتی کشور (از جمله بانک سپه و سامانههای توزیع سوخت) هدف حملات سایبری سنگین قرار گرفتهاند و قطع اینترنت تدبیری برای جلوگیری از نفوذ بیشتر بوده است.
-
شرایط ویژه منطقه: وزارت ارتباطات در اطلاعیه ۲۴ خرداد خود، به «شرایط خاص کشور» و تدابیر مراجع ذیصلاح اشاره کرد.
-
واکنش سخنگوی دولت: فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت، صراحتاً اعلام کرد که محدودیتها به منظور تأمین امنیت مردم اعمال شده و در صورت نیاز، کشور به طور کامل بر روی «اینترنت ملی» متمرکز خواهد شد.
۳. خسارات اقتصادی؛ تزلزل در قلب اقتصاد دیجیتال
قطع اینترنت در خرداد ۱۴۰۴ ضربه جبرانناپذیری به کسبوکارهای آنلاین وارد کرد. طبق گزارشهای انجمن صنفی کسبوکارهای اینترنتی:
-
ریزش فروش: سوپراپلیکیشنهایی مثل اسنپ با کاهش ۸۰ درصدی درخواستها روبرو شدند که روزانه خسارتی معادل ۵۰۰ میلیارد تومان برای فروشندگان خرد به همراه داشت.
-
ورشکستگی آنلاینشاپها: مدیرعامل پادرو اعلام کرد که کسبوکارهای اینستاگرامی و کوچک که کانال ارتباطی دیگری نداشتند، عملاً به مرز نابودی رسیدند.
-
افت نقدینگی: بیش از ۶۳ درصد شرکتهای فناوری با افت نقدینگی بالای ۵۰ درصد مواجه شدند که منجر به موج جدیدی از تعدیل نیرو شد.
۴. بازگشت تدریجی و محدودیتهای باقیمانده
پس از گذشت ۴ روز (اول تیر ۱۴۰۴)، اتصال اینترنت ثابت در برخی شهرها برقرار شد، اما اینترنت همراه همچنان با محدودیتهای شدید روبرو بود. دادههای نتبلاکس در آن زمان نشان داد که حتی با وجود وصل شدن ظاهری، میزان دسترسی واقعی کمتر از یکسوم ظرفیت پیش از بحران بود.
نقلقول تحلیلی:
«خرداد ۱۴۰۴ به ما نشان داد که جداسازی ترافیک داخلی و خارجی به بلوغ کامل رسیده است. این پدیده اگرچه امنیت زیرساختی را در زمان حملات حفظ میکند، اما به قیمت فلج شدن معیشت میلیونها نفر تمام میشود که کسبوکارشان به شبکه جهانی گره خورده است.»
۵. پیامدهای اجتماعی و آموزشی
دانشجویان و پژوهشگران، بزرگترین بازندگان این خاموشی بودند. بسیاری از دانشجویان برای ارسال پروژهها یا شرکت در آزمونهای بینالمللی مجبور شدند با هزینههای گزاف به کشورهای همسایه سفر کنند. همچنین، هوش مصنوعیهای بومی که از APIهای جهانی استفاده میکردند، به طور کامل از کار افتادند که نشاندهنده وابستگی عمیق تکنولوژی داخلی به اینترنت جهانی است.
