در پی موج جدید اختلالات گسترده و قطعیهای پراکنده اینترنت در بهمن ۱۴۰۴، «فاطمه مهاجرانی»، سخنگوی دولت، در نشست خبری اخیر خود به تشریح مواضع رسمی قوه مجریه درباره وضعیت شبکه پرداخت. وی با تأکید بر اینکه دسترسی به فضای مجازی یک حق است اما امنیت ملی در اولویت بالاتری قرار دارد، صراحتاً اعلام کرد که محدودیتهای اعمال شده در روزهای اخیر، واکنشی مستقیم به تهدیدات امنیتی و تلاشی برای «صیانت از آرامش شهروندان» بوده است.
در این گزارش اختصاصی در تکنیوز، ابعاد مختلف سخنان سخنگوی دولت و واکنشهای پیرامون آن را کالبدشکافی میکنیم.
۱. تضاد میان «حق دسترسی» و «امنیت ملی»
فاطمه مهاجرانی در پاسخ به سوال خبرنگاران درباره دلیل قطعیهای ناگهانی و افت کیفیت اینترنت، به پیچیدگیهای حکمرانی در فضای مجازی اشاره کرد.
محورهای اصلی اظهارات وی:
-
امنیت به مثابه پیششرط: سخنگوی دولت معتقد است که اینترنت باید بستری برای زندگی امن باشد و اگر این بستر تبدیل به ابزاری برای به خطر انداختن امنیت فیزیکی یا روانی جامعه شود، دولت ناچار به مداخله است.
-
تصمیمات مراجع ذیصلاح: وی تأکید کرد که وزارت ارتباطات تنها مجری تصمیمات است و سیاستگذاریهای کلان درباره محدودیتها در «شوراهای عالی و نهادهای بالادستی» اتخاذ میشود که دولت نیز بخشی از آن فرآیند است.
-
حمایت از مردم: مهاجرانی مدعی شد که «دولت داوطلبانه اینترنت را قطع نمیکند»، اما زمانی که گزارشهای نهادهای امنیتی حاکی از تهدیدات جدی باشد، محدودیتها به نفع خودِ مردم اعمال میشود.
۲. پدیده «فیلترینگ و امنیت» از نگاه دولت
در بخش دیگری از این نشست، موضوع فیلترینگ گسترده پلتفرمهای بینالمللی مطرح شد. سخنگوی دولت با اشاره به اینکه بسیاری از این پلتفرمها به تعهدات خود برای رعایت قوانین داخلی ایران عمل نمیکنند، گفت:
«نمیتوان انتظار داشت دولتی نسبت به پلتفرمی که منشأ سازماندهی ناامنی است، بیتفاوت بماند. ما بارها اعلام کردهایم که اگر این شرکتها نمایندگی رسمی در ایران داشته باشند و مسئولیت محتوای خود را بپذیرند، شرایط تغییر خواهد کرد؛ اما در شرایط فعلی، امنیت شهروندان فدای استفاده از یک اپلیکیشن خاص نخواهد شد.»
۳. واکنش اکوسیستم فناوری؛ امنیت به چه قیمتی؟
اظهارات سخنگوی دولت در تکنیوز با واکنشهای تندی از سوی فعالان اقتصاد دیجیتال روبرو شده است. کارشناسان معتقدند تعریف «امنیت» نباید تنها به جنبههای سیاسی محدود شود.
-
امنیت اقتصادی: فعالان صنفی معتقدند قطع اینترنت، «امنیت شغلی» میلیونها نفر را به خطر انداخته و سرمایهگذاران را از بازار ایران فراری میدهد.
-
امنیت روانی: کارشناسان اجتماعی تأکید دارند که قطع ناگهانی ارتباطات بینالمللی، خود باعث ایجاد اضطراب و احساس ناامنی در جامعه میشود و اعتماد میان دولت و ملت را خدشهدار میکند.
۴. وعده بهبود کیفیت در شبکه ملی اطلاعات
مهاجرانی در پایان سخنان خود، بر تقویت زیرساختهای داخلی تأکید کرد و گفت دولت تمام توان خود را به کار گرفته تا در زمان محدودیتهای بینالمللی، سرویسهای حیاتی داخلی مثل بانکداری، آموزش و حملونقل بر بستر «شبکه ملی اطلاعات» بدون کوچکترین اختلالی به فعالیت خود ادامه دهند. وی وعده داد که پروژههای توسعه فیبر نوری به زودی باعث تحول در سرعت دسترسی به محتوای داخلی خواهد شد.
تحلیل نهایی تکنیوز
اظهارات فاطمه مهاجرانی نشاندهنده یک تغییر پارادایم در ادبیات دولت است؛ جایی که دیگر صحبتی از «وعدههای انتخاباتی برای رفع فیلتر» نیست و تمرکز به طور کامل بر توجیه محدودیتها با برچسب «امنیت» قرار گرفته است. این رویکرد نشان میدهد که در سال ۱۴۰۵ نیز باید انتظار استمرار سیاستهای فعلی و احتمالاً سختگیرانهتر شدن نظارت بر فضای مجازی را داشت.
