در حالی که امروز ۱۵ اردیبهشت ۱۴۰۵، ایران چهلوهشتمین روز از محدودیتهای بیسابقه اینترنت (موسوم به خاموشی دیجیتال جنگ) را سپری میکند، اپراتور زرد در اقدامی ناگهانی، دسترسیهای ویژه خبرنگاران به اینترنت بینالملل را مسدود کرد. طبق گزارشهای اختصاصی تکنیوز، از عصر دیروز تمامی سیمکارتهای خبرنگاری که در «لیست سفید» ایرانسل قرار داشتند، با قطع دسترسی روبرو شده و تنها به شبکه ملی اطلاعات (شاد، ایتا و سایتهای داخلی) محدود شدهاند.
در ادامه، ابعاد این تصمیم جنجالی و واکنشهای پیرامون آن را بررسی میکنیم.
۱. هدیه تلخ روز جهانی آزادی مطبوعات
این اقدام ایرانسل درست همزمان با روز جهانی آزادی مطبوعات (۳ مه) رخ داد که با موجی از اعتراضات در فضای مجازی نیمهجان کشور روبرو شده است:
-
حذف دسترسی حرفهای: خبرنگاران که برای ارسال گزارشهای ویدیویی، راستیآزمایی اخبار جهانی و ارتباط با منابع خبری به اینترنت آزاد نیاز داشتند، اکنون عملاً به «رسانههای آفلاین» تبدیل شدهاند.
-
واکنش کاربران: بخشی از افکار عمومی با هشتگهایی نظیر «اینترنت برای همه یا هیچکس»، از این اقدام استقبال کرده و آن را پایانی بر «اینترنت طبقاتی» دانستهاند، در حالی که اهالی رسانه آن را «تیر خلاص به اطلاعرسانی آزاد» توصیف میکنند.
۲. چرا ایرانسل دسترسیها را قطع کرد؟
اگرچه ایرانسل هنوز بیانیه رسمی صادر نکرده، اما گمانهزنیهای فنی در تکنیوز سه سناریو را مطرح میکند:
-
فشار نهادهای امنیتی: با توجه به شرایط پسا-جنگ و حساسیتهای اطلاعرسانی، احتمالاً دستورالعمل جدیدی مبنی بر لغو تمامی استثناهای دسترسی به اینترنت صادر شده است.
-
تغییرات مدیریتی: پس از برکناری مدیرعامل پیشین ایرانسل در زمستان ۱۴۰۴ به دلیل «عدم تمکین کامل از دستورات قطع اینترنت»، مدیریت جدید سیاستهای سختگیرانهتری را برای همسویی با نهادهای ناظر اتخاذ کرده است.
-
عدم تمدید مجوزها: ممکن است اعتبار لیستهای ارسالی از سوی وزارت ارشاد یا معاونت مطبوعاتی به پایان رسیده باشد و فرآیند تمدید آن در بروکراسی شرایط جنگی متوقف شده باشد.
۳. روشهای جایگزین؛ بازگشت به عصر «پیک و فلش»
گزارشهای رسیده به تحریریه تکنیوز نشان میدهد خبرنگاران برای دور زدن این بنبست به روشهای عجیبی روی آوردهاند:
-
انتقال فیزیکی دیتا: برخی خبرگزاریها ویدیوهای خود را روی حافظههای فلش ضبط کرده و توسط پیک به دفاتری میرسانند که هنوز از طریق اینترنت ماهوارهای یا خطوط اختصاصی دولتی (با نظارت شدید) متصل هستند.
-
کوچ به همراه اول: گزارشهای غیررسمی حاکی از آن است که فعلاً اینترنت برخی سیمکارتهای خبرنگاری «همراه اول» کماکان متصل است، هرچند شایعاتی مبنی بر قطع قریبالوقوع آنها نیز به گوش میرسد.
۴. تحلیل تکنیوز؛ وقتی چشمهای جامعه بسته میشوند
قطع اینترنت خبرنگاران در سال ۱۴۰۵، به معنای واگذاری عرصه اطلاعرسانی به رسانههای خارج از کشور و شایعات بیاساس است. در شرایطی که مردم برای امنیت خود به اخبار دقیق نیاز دارند، محدود کردن ابزار کار خبرنگاران داخلی نهتنها کمکی به امنیت ملی نمیکند، بلکه باعث انزوای بیشتر روایتهای داخلی در ابعاد بینالمللی خواهد شد.
